عبد الرضا سالار بهزادى
109
بلوچستان در سالهاى 1307 تا 1317 قمرى ( فارسى )
نمود كه با توجه به شرايط ، مطمئنا موضوع مذاكرات سرى بر عليه دولت عثمانى بوده است ، در غير اين صورت دولت ايران نوشتهء رسمى بسپارد كه هيچگونه اقدامى بر عليه عثمانى به عمل نخواهد آورد . وزيرمختار عثمانى تهديد كرد كه اگر به تقاضاى وى جواب داده نشود ، وى بيرق سفارت عثمانى را خوابانده و ايران را ترك خواهد نمود . به دنبال اين فشار سفارت عثمانى ، شاه مجبور شد كه صدراعظم خود را در جريان مذاكرات با سفير تزار بگذارد . طبيعتا سفارت انگليس نيز فورا در جريان مذاكرات قرار گرفت . ميرزا آقا خان سعى در منصرف نمودن شاه از قبول اين پيمان نمود ، امّا به اصرار شاه پيمان سرّى با روسيه در تاريخ هفدهم محرّم 1271 / بيست و هشتم سپتامبر 1854 منعقد گرديد . امّا ميرزا آقا خان بر آن بود كه به هروسيلهء ممكن اين پيمان را ملغى سازد ؛ در نتيجه شروع به اغواى شاه نمود و استدلال كرد كه شرايط جنگ بر عليه روسيه است . دولت ايران مىتواند بعد از الغاى قرارداد خود با روسيه ، قرارداد مشابهى با انگليس امضا نموده و پس از پايان جنگ و پيروزى قواى متحدين بر روسيه ، دولت ايران تمام و يا حداقل قسمتى از ولايات قفقاز را به عنوان سهم خود از پيروزى بازپس گيرد . 178 دم افسونگر اعتماد الدوله در شاه مؤثر افتاد و عليرغم فشار روسها و با اينكه چهل هزار قشون در آذربايجان ، و پانزده هزار نفر در كرمانشاهان بسيج شده بودند ، شاه تصميم گرفت فعلا به دفع الوقت گذرانيده ، با تماشاى صحنهء جنگ به موقع تصميم لازم را اتخاذ كند . سرانجام با اغواى اعتماد الدوله پيمان با روسيه ملغى شد و در عوض به صلاحديد صدر اعظم شرايطى براى انعقاد معاهدهاى با دولت انگليس به آن دولت پيشنهاد گرديد . لندن مدّتى را به دفع الوقت گذرانيد و بالاخره جواب رد خود را به دولت ايران داد . شاه متغير شد ، ولى كار از كار گذشته بود . در اواخر سال 1855 جنگ كريمه با شكست روسيه به پايان رسيد و در بهار 1856 معاهدهء صلح بين دول متخاصم امضاء شد و در همين اوان تزار نيكلاى درگذشت و تزار الكساندر دوّم بر تخت امپراتورى روسيه جلوس كرد . اينك اعتماد الدوله نيز از انگليس سرخورده و روابطش با سفارت به سردى گرائيده بود . حال كه قواى روسيه درهم شكسته شده و دولت روسيه حداقل براى مدتى فلج شده بود ، دولت انگليس لازم مىديد كه سياست خود را در ايران تغيير داده ، به بهانهء تمايل ناصر الدين شاه به طرفدارى از روسيه در جنگ كريمه و اينكه تنها اقدامات ميرزا آقا خان مانع اتحاد ايران و روسيه در جنگ شده بود ، روش خشونتآميزى در پيش گرفته و با زهرچشم گرفتن از دربار تهران ، سياست ايران در آسياى مركزى را نيز بىتحرك سازد . سرچارلزمورى Sir Charles ) ( Murray به عنوان وزيرمختار جديد انگليس عازم تهران شد . 179 نزديكى شاه با تزار در طول جنگ كريمه دولتمردان انگليسى را مضطرب ساخته بود و اينك تا قبل از آنكه دولت تزارى بتواند از ضربهء شكست خود در اين جنگ كمر راست كند ، انگليس مىبايست به اوضاع آسياى مركزى و افغانستان سر و صورتى مآلى بدهد . براى اين منظور لازم بود كه از ايران زهر چشمى گرفته شود . مورى وزيرمختار جديد انگليس در دربار